وقتی چکی برگشت می‌خورد یا بدهکاری دینش را دیر می‌پردازد، پولی که طلبکار سرانجام می‌گیرد دیگر ارزش روز سررسید را ندارد. قانون برای جبران این کاهش ارزش، خسارت تأخیر تأدیه را پیش‌بینی کرده است. مبلغ آن با شاخص تورم بانک مرکزی و از یک تاریخ مبدأ مشخص حساب می‌شود.

خدمت خسارت تأخیر تأدیه چک، سفته و دین در بارو شاخص‌های رسمی را دارد. مبدأ درست را بر اساس نوع سند انتخاب می‌کند و اصل دین، خسارت و مبلغ قابل مطالبه را جدا در گزارش می‌آورد.

این خدمت به کار چه کسانی می‌آید؟

• دارنده‌ی چک برگشتی که پیش از طرح دعوا می‌خواهد بداند چه مبلغی قابل مطالبه است.
• وکیل که در دادخواست باید خواسته‌ی خسارت را با عدد و مستند بنویسد.
• بدهکار که می‌خواهد پیش از تسویه، مبلغ واقعی بدهی‌اش را ببیند.
• کارشناس یا مدیر اجرا که مبلغ محکومٌ‌به را با شاخص روز به‌روز می‌کند.

مبنای محاسبه

مبنای خدمت، ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی و رأی وحدت رویه‌ی شماره‌ی ۸۵۰ هیئت عمومی دیوان عالی کشور است. خسارت متناسب با تغییر شاخص تورم، از تاریخ مبدأ تا تاریخ پرداخت، به اصل دین اضافه می‌شود.

برای چک، طبق رأی وحدت رویه‌ی شماره‌ی ۸۱۲، مبدأ در مطالبه از صادرکننده تاریخ مندرج در خود چک است، نه تاریخ برگشت یا گواهی عدم پرداخت. اعداد شاخص از جدول شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی بانک مرکزی، با پایه‌ی ۱۳۹۵ = ۱۰۰، گرفته شده‌اند.

پیش از شروع چه چیزهایی لازم است؟

• مبلغ اصل دین، همان رقمی که روی چک یا سفته نوشته شده یا در قرارداد آمده است.
• تاریخ مبدأ: برای چک تاریخ مندرج در خود چک، برای سفته تاریخ سررسید، و برای دین عادی تاریخ مطالبه یا سررسید.
• تاریخ پرداخت یا محاسبه: اگر هنوز پرداختی نشده، ماه آخرین شاخص منتشرشده را بگذارید تا مبلغ تا امروز به دست آید.

هر سه را از روی خود سند بنویسید، نه از حافظه. یک ماه جابه‌جایی در مبدأ، در دوره‌های تورمی عدد را محسوس تغییر می‌دهد.

گام‌به‌گام با فرم

صفحه‌ی خسارت تأخیر تأدیه را باز کنید. فرم سه بخش دارد.

۱. نوع سند

یکی از سه نوع را انتخاب کنید. برچسب تاریخ مبدأ با همین انتخاب عوض می‌شود:

• چک: تاریخ مندرج در چک.
• سفته: تاریخ سررسید سفته.
• دین عادی: تاریخ مطالبه یا سررسید.

۲. مبلغ اصل دین

مبلغ اصل دین را به ریال و بدون خسارت بنویسید؛ یعنی مبلغ مندرج در سند یا میزان دین.

۳. تاریخ‌ها

ماه و سال تاریخ مبدأ و ماه و سال تاریخ پرداخت یا محاسبه را انتخاب کنید. شاخص ماهانه است، پس روز لازم نیست. فهرست ماه‌ها تا آخرین شاخص منتشرشده پیش می‌رود.

یک مثال واقعی

این نمونه را در سایت اجرا کردیم: چک به مبلغ ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، تاریخ مندرج در چک فروردین ۱۴۰۴، تاریخ پرداخت تیر ۱۴۰۵. نتیجه:

• اصل دین: ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
• خسارت تأخیر تأدیه: ۱٬۰۱۶٬۵۴۶٬۰۸۴ ریال.
• مبلغ قابل مطالبه (اصل دین + خسارت): ۲٬۰۱۶٬۵۴۶٬۰۸۴ ریال.

یادداشت بالای نتیجه می‌گوید مبلغ قابل مطالبه به ریال کامل گرد شد. فقط مبلغ نهایی گرد می‌شود.

خواندن نتیجه و گزارش PDF

نتیجه سه ردیف اصلی دارد: اصل دین، خسارت تأخیر تأدیه و مبلغ قابل مطالبه. زیر مبلغ نهایی معادل آن به تومان و به حروف آمده است. سپس شاخص ماه مبدأ و ماه پرداخت آمده‌اند که می‌توانید با جدول بانک مرکزی تطبیق دهید.

بخش مبنای قانونی هر سه مستند را نام می‌برد: ماده ۵۲۲، رأی ۸۵۰ و رأی ۸۱۲ برای مبدأ چک. گزارش PDF همین را با کد پیگیری و جای تأیید کارشناس می‌آورد و برای پیوست دادخواست یا لایحه مناسب است.

نکته‌ها و اشتباه‌های رایج

• برای چک، تاریخ برگشت را مبدأ نگیرید. در مطالبه از صادرکننده، تاریخ مندرج در چک ملاک است.
• خسارت را دو بار حساب نکنید. مبلغ قابل مطالبه جمع اصل و خسارت است؛ آن را دوباره با اصل جمع نکنید.
• تاریخ پرداخت را با آخرین شاخص موجود بسنجید. فهرست فقط ماه‌هایی را دارد که شاخصشان منتشر شده است. اگر پرداخت دیرتر است، محاسبه را پس از انتشار شاخص آن ماه تکرار کنید.
• پرداخت‌های جزئی را در نظر بگیرید. خدمت برای یک مبلغ و یک دوره محاسبه می‌کند. اگر بخشی از دین پیش‌تر پرداخت شده، روش تفکیک دوره‌ها را با وکیل یا کارشناس روشن کنید.

پرسش‌های پرتکرار

مهریه هم همین‌طور حساب می‌شود؟

نه، مهریه آیین‌نامه‌ی خودش را دارد و با متوسط شاخص سالانه حساب می‌شود. راهنمای مهریه به نرخ روز را ببینید.

هزینه‌ی دادرسی مطالبه‌ی چک چقدر است؟

هزینه‌ی دادرسی از ارزش خواسته حساب می‌شود. راهنمای هزینه دادرسی را بخوانید.

حق‌الوکاله‌ی این دعوا را کجا حساب کنم؟

در خدمت حق‌الوکاله، با نوع دعوای مالی. راهنمای حق‌الوکاله وکیل و تمبر مالیاتی را ببینید.

گزارش را می‌توانم پیوست دادخواست کنم؟

گزارش PDF ورودی‌ها، شاخص‌ها، مسیر محاسبه و مستندات را با کد پیگیری دارد و برای پیوست مناسب است. ولی خود گزارش می‌گوید بدون مهر و امضای کارشناس رسمی سند رسمی نیست.

برای سفته یا دین عادی هم همین مراحل است؟

بله. فقط نوع سند را عوض کنید تا برچسب تاریخ مبدأ تغییر کند: برای سفته تاریخ سررسید و برای دین عادی تاریخ مطالبه یا سررسید. بقیه‌ی فرم همان است.

جمع‌بندی

خسارت تأخیر تأدیه یک نسبت ساده است، به شرط اینکه مبدأ و شاخص درست انتخاب شوند. بارو هر دو را با مستند در گزارش می‌نویسد. برای شروع، صفحه‌ی خسارت تأخیر تأدیه را باز کنید. خروجی بارو بر پایه‌ی ضوابط جاری است، صحتش به درستی ورودی‌ها بستگی دارد و برای استناد رسمی باید به تأیید کارشناس رسمی برسد.