بعد از فوت، وراث برای انتقال اموال متوفی باید مالیات بر ارث را تسویه کنند. بیشتر خانواده‌ها نمی‌دانند این مالیات یک عدد واحد نیست: سپرده‌ی بانکی، خودرو، ملک و سهام هر کدام نرخ جدایی دارند و این نرخ‌ها برای وراث طبقه‌ی دوم و سوم چند برابر می‌شوند.

خدمت مالیات بر ارث در بارو مالیات هر دارایی را جدا حساب می‌کند، بدهی‌ها و معافیت‌ها را کنار می‌گذارد و نرخ و ماده‌ی قانونی هر عدد را در گزارش می‌نویسد. این راهنما مسیر کار را با یک مثال واقعی نشان می‌دهد.

نرخ مالیات بر ارث برای هر دارایی

مبنای خدمت، ماده ۱۷ قانون مالیات‌های مستقیم است. نرخ‌های زیر برای وراث طبقه‌ی اول است:

• سپرده‌ی بانکی، اوراق مشارکت و اوراق بهادار و سود آن‌ها: ۳٪ (بند ۱).
• سایر اموال و حقوق مالی که تصریح نشده: ۱۰٪ (بند ۳).
• وسایل نقلیه‌ی موتوری زمینی، دریایی و هوایی: ۲٪ (بند ۴). ارزش را باید از بهای اعلامی سازمان امور مالیاتی وارد کنید؛ سامانه این عدد را ندارد.
• املاک و حق واگذاری محل: یک‌ونیم برابر نرخ مالیات نقل و انتقال همان دارایی (بند ۵). برای ملک، این یعنی ۷٫۵٪ ارزش معاملاتی، که با همان موتور مالیات نقل و انتقال ملک حساب می‌شود. عوارض شهرداری در این ردیف اعمال نمی‌شود.
• اموال متوفای ایرانی در خارج از کشور: ۱۰٪ (بند ۶). اگر در کشور محل وقوع مالیاتی پرداخت شده باشد، از مبلغ کم می‌شود.

ضریب طبقه‌ی وراث: طبق تبصره ۲ ماده ۱۷، این نرخ‌ها برای طبقه‌ی دوم دو برابر و برای طبقه‌ی سوم چهار برابر می‌شوند.

• سهام، سهم‌الشرکه یا حق تقدم آن‌ها: یک‌ونیم برابر نرخ مالیات نقل و انتقال همان سهم (بند ۲، با ارجاع به مواد ۱۴۳ و ۱۴۳ مکرر). برای سهام بورسی و فرابورسی ۰٫۷۵٪ ارزش فروش، و برای سهام غیربورسی و سهم‌الشرکه ۶٪ ارزش اسمی. نوع سهم را در فرم مشخص کنید.

این خدمت به کار چه کسانی می‌آید؟

• وراث که پیش از تشکیل پرونده‌ی مالیاتی می‌خواهند بدانند برای هر دارایی چه مبلغی باید آماده کنند.
• وکیل یا مشاور خانواده که هزینه‌ی تقسیم ترکه را برای موکل برآورد می‌کند.
• کارشناس که در گزارش ترکه، مالیات هر قلم دارایی را جدا و با مستند می‌آورد.
• وارث طبقه‌ی دوم یا سوم که باید بداند ضریب طبقه چقدر بر مالیات اثر دارد.

گام‌به‌گام با فرم

صفحه‌ی مالیات بر ارث را باز کنید.

۱. نوع دارایی و طبقه‌ی وارث

نوع دارایی را از فهرست انتخاب کنید. ارزش آن را بنویسید و افزودن به فهرست دارایی‌ها را بزنید. اگر متوفی سپرده، خودرو و ملک داشته، هر کدام را جدا به فهرست اضافه کنید؛ خدمت مالیات هر دارایی را با نرخ خودش حساب می‌کند و جمع را هم می‌دهد. سپس طبقه‌ی وارثی که سهم می‌برد را بزنید: طبقه‌ی اول (پدر، مادر، اولاد)، طبقه‌ی دوم (اجداد، برادر و خواهر) یا طبقه‌ی سوم (عمو، عمه، دایی و خاله).

۲. ارزش دارایی

برای سپرده و سایر اموال، ارزش این دارایی را به ریال بنویسید. اگر ملک یا حق واگذاری محل را انتخاب کنید، فرم بخش ارزش معاملاتی را باز می‌کند تا ارزش را از نقشه یا از روی بلوک بسازد.

۳. کسورات و معافیت‌ها

در فیلد اختیاری بدهی‌های مستند متوفی و هزینه‌ی کفن‌ودفن، جمع این مبالغ را وارد کنید تا طبق ماده ۲۶ از مبنا کم شود. برای هر دارایی هم می‌توانید معافیت آن را انتخاب کنید:

• وجوه بازنشستگی، وظیفه، بازخرید خدمت و بیمه‌ی عمر پرداختی به وراث (ماده ۲۴ بند ۱).
• اموال منقول مأموران سیاسی و کنسولی کشورهای خارجی، به شرط عمل متقابل (ماده ۲۴ بند ۲).
• اموال وقف‌شده یا پرداختی به خیریه‌های تأییدشده (ماده ۲۴ بند ۳).
• اثاث‌البیت محل سکونت متوفی (ماده ۲۴ بند ۴).
• اموال شهید برای وراث طبقه‌ی اول و دوم، با تأیید بنیاد شهید (ماده ۲۵).

یک مثال واقعی

این نمونه را در سایت اجرا کردیم: سپرده‌ی بانکی به ارزش ۲٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، وارث طبقه‌ی اول، بدون بدهی و بدون معافیت. نتیجه:

• نرخ مالیات این دارایی برای وارث طبقه‌ی اول: ۳٪.
• مبنای مالیات: ۲٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال (بدون کسر).
• جمع مالیات بر ارث: ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.

با همین قاعده، اگر وارث این سپرده برادر یا خواهر متوفی بود (طبقه‌ی دوم)، نرخ ۶٪ و مالیات ۱۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال می‌شد. برای طبقه‌ی سوم، نرخ ۱۲٪ و مالیات ۲۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال بود. اگر ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال بدهی مستند هم وارد می‌شد، مبنای خالص ۱٬۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال می‌شد و مالیات طبقه‌ی اول به ۵۴٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال می‌رسید.

خواندن نتیجه و گزارش PDF

نتیجه جدولی است که برای هر دارایی ارزش، کسر بدهی و کفن‌ودفن، مبنای مالیات و مالیات را نشان می‌دهد، و زیر آن جمع مالیات بر ارث آمده است. اگر بدهی وارد کرده باشید، ستون کسر نشان می‌دهد از کدام دارایی کم شده است. یادداشت زرد یادآوری می‌کند که زمان مبنای ارزش دارایی‌ها تاریخ ثبت انتقال یا تحویل به وراث است، نه تاریخ فوت. اگر معافیت کامل انتخاب شود، نتیجه صفر است و یادداشت گزارش می‌گوید کدام معافیت اعمال شد.

گزارش PDF نوع دارایی، طبقه‌ی وارث و ارزش واردشده را در بخش «اطلاعات واردشده» می‌آورد. برای پرونده‌ای با چند دارایی، همه در یک گزارش با ریز هر دارایی می‌آیند تا کارشناس بتواند هر مبلغ را با مدرک همان دارایی تطبیق دهد.

نکته‌ها و اشتباه‌های رایج

• زمان مبنا را درست بگیرید. طبق ماده ۱۷، ارزش دارایی‌ها به تاریخ ثبت انتقال یا تحویل به وراث سنجیده می‌شود، نه تاریخ فوت. ارزش معاملاتی ملک در سامانه مربوط به سال ۱۴۰۵ است. فوت پیش از ۱۳۹۵/۰۱/۰۱ تابع قانون پیشین است.
• همه‌ی دارایی‌ها را در یک ردیف جمع نکنید. نرخ سپرده با نرخ سایر اموال فرق دارد؛ هر دارایی را جدا به فهرست اضافه کنید.
• طبقه را بر اساس وارث بزنید، نه متوفی. اگر بخشی از ترکه به طبقه‌ی دیگری می‌رسد، آن سهم را جدا حساب کنید.
• برای خودرو ارزش بازار را وارد نکنید. مبنای بند ۴ بهای اعلامی سازمان امور مالیاتی است.

پرسش‌های پرتکرار

سهم هر وارث را هم بارو حساب می‌کند؟

این خدمت مالیات را حساب می‌کند. برای تقسیم ترکه میان وراث از خدمت محاسبه سهم‌الارث استفاده کنید.

ملک متوفی را چطور حساب کنم؟

نوع دارایی را «املاک و حق واگذاری محل» بگذارید. فرم ارزش معاملاتی را از روی بلوک یا نقشه می‌سازد و نرخ را یک‌ونیم برابر نرخ انتقال در نظر می‌گیرد. جزئیات ساخت ارزش معاملاتی در راهنمای ارزش معاملاتی املاک آمده است.

بیمه‌ی عمری که به وراث رسیده هم مالیات دارد؟

طبق ماده ۲۴ بند ۱ معاف است. آن را جدا حساب نکنید، یا در صورت محاسبه، معافیت را انتخاب کنید.

جمع‌بندی

مالیات بر ارث مجموعه‌ای از چند محاسبه‌ی کوچک است، هر دارایی با نرخ و مبنای خودش. بارو این محاسبه‌ها را جدا و مستند انجام می‌دهد تا پرونده‌ی مالیاتی وراث روشن بماند. برای شروع، صفحه‌ی مالیات بر ارث را باز کنید. خروجی بارو بر پایه‌ی ضوابط جاری است، صحتش به درستی ورودی‌ها بستگی دارد و برای استناد رسمی باید به تأیید کارشناس رسمی برسد.