تقسیم ترکه در ظاهر ساده است: هر وارث سهمی دارد. ولی برای رسیدن به این سهم‌ها باید چند پرسش را به ترتیب جواب داد. چه کسانی وارث‌اند؟ کدام طبقه ارث می‌برد؟ آیا کسی دیگری را از ارث محروم یا سهمش را کم می‌کند؟ فرض همسر چقدر است؟ و پیش از تقسیم، دیون و وصیت چقدر از ترکه کم می‌شود؟

خدمت محاسبه سهم‌الارث در بارو این پرسش‌ها را طبق قانون مدنی و قانون امور حسبی جواب می‌دهد. از شما فقط واقعیت خانوادگی و فهرست اموال را می‌گیرد. طبقه‌ی وراث، حجب، موانع ارث و قائم‌مقامی را خودش تشخیص می‌دهد.

این خدمت به کار چه کسانی می‌آید؟

• وراث که می‌خواهند پیش از تقسیم یا فروش ملک، سهم هر نفر را بدانند.
• وکیل که در دعوای تقسیم ترکه یا انحصار وراثت، سهم‌ها را با مستند لازم دارد.
• کارشناس که ارزش سهم هر وارث از اموال را در گزارش می‌آورد.
• مشاور خانواده که می‌خواهد اثر دیون، مهریه و وصیت را بر سهم‌ها نشان دهد.

مبنای محاسبه

مسیر محاسبه‌ی خدمت این ترتیب را دارد:

• ترکه‌ی ناخالص: جمع ارزش اموال متوفی (ماده ۸۶۸ قانون مدنی).
• کسر هزینه‌ها: کفن و دفن مقدم بر همه‌ی دیون است (ماده ۲۲۵ قانون امور حسبی). سپس دیون کسر می‌شوند، و وصیت تا یک‌سوم باقی‌مانده اجرا می‌شود (ماده ۸۷۰ قانون مدنی).
• تعیین وراث: وراث سببی (همسر) و طبقه‌ی نسبی فعال. با وجود طبقه‌ی اول، طبقات بعدی ارث نمی‌برند (ماده ۸۶۳).
• فرض‌ها و تقسیم: فرض همسر و تقسیم باقی‌مانده میان فرزندان، پسر دو برابر دختر (ماده ۹۰۷).

یک نکته‌ی مهم در فرم آمده است: سهم زوجه از اموال غیرمنقول از «قیمت» است نه از «عین» (مواد ۹۴۶ و ۹۴۸). برای همین هر مال باید منقول یا غیرمنقول علامت بخورد.

گام‌به‌گام با فرم

صفحه‌ی محاسبه سهم‌الارث را باز کنید.

۱. اطلاعات متوفی

جنسیت متوفی و تاریخ فوت را وارد کنید. تاریخ فوت برای پرونده‌های قدیمی مهم است. راهنمای فرم یادآوری می‌کند که اصلاحیه‌ی ماده ۹۴۶ از ۷ فروردین ۱۳۸۸ لازم‌الاجرا شده است.

۲. خانواده

همسران، والدین، فرزندان و خواهر و برادرها را اضافه کنید. سه راهنمای فرم را جدی بگیرید:

• اگر فرزندی پیش از متوفی فوت کرده، وضعیتش را «فوت‌شده» بگذارید و فرزندانش را در همان کارت اضافه کنید. قائم‌مقامی طبق ماده ۹۱۱ خودکار اجرا می‌شود.
• خواهر و برادرها را حتی وقتی متوفی فرزند دارد وارد کنید؛ برای تشخیص حجب مادر (ماده ۸۹۲) لازم‌اند.
• اگر یکی از بستگان وضعیت خاصی دارد، مثلاً مانع ارث، در کارت همان شخص «وضعیت خاص» را بزنید.

۳. دارایی‌ها، دیون و وصیت

برای هر مال، نوع (منقول یا غیرمنقول)، نوع دقیق، شرح و ارزش را بنویسید. سپس دیون، هزینه‌ی کفن و دفن و ارزش وصیت را وارد کنید. طبق راهنمای فرم، مهریه‌ی پرداخت‌نشده دین متوفی است و از کل ترکه کسر می‌شود، نه از سهم همان همسر. دین اقساطی هم پس از فوت حال می‌شود، پس کل مانده را وارد کنید.

یک مثال واقعی

این نمونه را در سایت اجرا کردیم: متوفی مرد، تاریخ فوت ۱۴۰۵/۰۱/۰۱؛ وراث: یک همسر دائم، یک پسر و یک دختر؛ پدر و مادر پیش از متوفی فوت کرده‌اند. ترکه یک حساب بانکی به ارزش ۶٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است، بدون دین و وصیت. نتیجه:

• طبقه‌ی وراث (تشخیص خودکار): طبقه‌ی اول.
• همسر: فرض یک‌هشتم با وجود اولاد، یعنی ۷۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال (۱۲٫۵٪).
• باقی‌مانده میان فرزندان، پسر دو برابر دختر: پسر هفت‌دوازدهم، ۳٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال (حدود ۵۸٫۳۳٪)؛ دختر هفت‌بیست‌وچهارم، ۱٬۷۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال (حدود ۲۹٫۱۷٪).

جمع سه سهم دقیقاً ۶٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است. کسرها هم با هم جمع می‌شوند: یک‌هشتم + هفت‌دوازدهم + هفت‌بیست‌وچهارم = یک.

خواندن نتیجه و گزارش PDF

نتیجه با خلاصه شروع می‌شود: ترکه‌ی ناخالص، کفن و دفن، وصیت اجراشده با سقف ثلث، ترکه‌ی قابل تقسیم و طبقه‌ی وراث. بعد شجره‌نامه‌ی وراث می‌آید که سهم هر نفر را روی نمودار خانواده نشان می‌دهد. جدول سهم هر وارث سهم را به حروف، درصد و ریال دارد و زیر آن نمودار سهم‌ها آمده است.

در مسیر محاسبه هر تصمیم با ماده‌اش نوشته شده است، از ترکه‌ی ناخالص تا تقسیم میان فرزندان. گزارش PDF همین بخش‌ها را با کد پیگیری و جای تأیید کارشناس دارد.

نکته‌ها و اشتباه‌های رایج

• نتیجه را از پیش فرض نگیرید. فقط واقعیت خانوادگی را وارد کنید؛ تشخیص طبقه و حجب با سامانه است.
• وارثی را که پیش از متوفی فوت کرده حذف نکنید. وضعیتش را «فوت‌شده» بگذارید تا قائم‌مقامی درست اجرا شود.
• منقول و غیرمنقول را جدا کنید. این تفکیک در سهم زوجه اثر دارد.
• مهریه را از سهم همسر کم نکنید. مهریه دین ترکه است و پیش از تقسیم کسر می‌شود.

پرسش‌های پرتکرار

مالیات بر ارث هم در این گزارش هست؟

نه، مالیات بر ارث خدمت جداگانه‌ای دارد. راهنمای مالیات بر ارث را ببینید.

مهریه‌ی همسر را به نرخ روز چطور حساب کنم؟

در خدمت مهریه، حالت «پرداخت از ترکه‌ی زوج متوفی» را انتخاب کنید؛ در این حالت تاریخ فوت مبنای محاسبه است. راهنمای مهریه به نرخ روز را ببینید و عدد آن را به‌عنوان دین وارد کنید.

اگر ترکه آپارتمان باشد سهم زمین چطور حساب می‌شود؟

ارزش ملک را از خدمت ارزش معاملاتی یا ارزیابی کارشناس بگیرید. برای سهم آپارتمان از زمین، راهنمای قدرالسهم آپارتمان از عرصه را ببینید.

جمع‌بندی

محاسبه‌ی سهم‌الارث زنجیره‌ای از تصمیم‌های حقوقی است که هر کدام ماده‌ی خودش را دارد. بارو این زنجیره را با مستند هر حلقه نشان می‌دهد. برای شروع، صفحه‌ی محاسبه سهم‌الارث را باز کنید. خروجی بارو بر پایه‌ی ضوابط جاری است، صحتش به درستی ورودی‌ها بستگی دارد و برای استناد رسمی باید به تأیید کارشناس رسمی برسد.